Doorbraak in bouwsector op komst met computermodel

TNO maakt bouwproces efficiënter en goedkoper dankzij Open Software-server

[voor u overgenomen uit het FD van vrijdag 27 maart 2009]

Door Enith Vlooswijk, Eindhoven

Laat de toekomstige huurders van een nieuwbouwwijk zelf hun woning ontwerpen via internet. Dan wonen ze er langer en springen ze zuiniger om met hun huis. Bereken hoeveel kooldioxide-uitstoot de keuze van een vloer met zich meebrengt, of een type kozijn. En voorkom fouten, onnodige kosten en extra bouwtijd door verschillende bouwpartijen te laten samenwerken. Een hele klus, zou je zeggen, maar met Bouw Informatie Modellen (BIM) is dit en nog veel meer nu al te realiseren. Het instituut voor toegepast onderzoek TNO heeft samen met de Technische Universiteit Eindhoven en verschillende softwareleveranciers een gratis Open Source BIM-server ontwikkeld, die sinds februari online is.

Een BIM is een digitaal, driedimensionaal weergegeven bouwplan. Aan dit bouwplan is een database gekoppeld met actuele informatie van en voor alle partijen in het bouwproces: opdrachtgever, ontwerpteam, toeleveranciers en bouwbedrijven, controlerende instantie en gebruiker. Omdat alle partijen op elk moment van elkaar zien wat er gebeurt, maakt het model hechte samenwerking mogelijk. Dit
verhoogt de efficiëntie van het bouwproces en drukt de kosten. Er is minder kans dat fouten de planning in de war sturen, want een BIM kan missers traceren: pijpen op de verkeerde hoogte, beton- en staalconstructies die niet aansluiten en tijdelijke constructies die de voortgang belemmeren.

De talloze onderdelen waaruit het driedimensionale model bestaat, ‘weten’ welke eigenschappen ze hebben en reageren op de objecten waarmee ze in relatie staan. Bij een wijziging tijdens het bouwproces zullen alle objecten waarop de wijziging betrekking heeft, reageren. Dit wordt bijgehouden in een databank, zodat niemand voor verrassingen komt te staan. Het Bouw Informatie Model is te koppelen aan planning- en rekenprogramma’s Zodat op elk moment de isolatiewaarde van een muur te berekenen valt en de extra bouwtijd van een bepaalde constructie. De rijkdom aan informatie in het BIM komt later van pas bij renovatie: niets hoeft opnieuw te worden opgemeten. Als een raam aan vervanging toe is, valt snel na te zoeken waar deze kan worden besteld. Als het gebouw rijp is voor de sloop, valt tot in het kleinste detail na te gaan welke delen geschikt zijn voor hergebruik.

Het klinkt te mooi om waar te zijn. Inderdaad wordt het principe in Nederland nog maar mondjesmaat toegepast. Het systeem staat of valt namelijk met de deelname van veel partijen die hun informatiesystemen koppelen aan een BIM. Dat vereist software én de bereidheid tot innovatie. Juist daar wringt de schoen. ‘Tot nu toe gold dat bouwbedrijven toch wel winst maakten, ook als ze niet investeerden in vernieuwingen’, zegt Roland van der Klauw van TNO, tevens directeur van het Centre for Process Innovation & Building Construction. ‘De economisch crisis kan een kentering teweegbrengen. Juist als het wat minder gaat, moet je net wat slimmer zijn om te overleven.’

TNO en partners willen met de Open Source-server voor Bouw Informatie Modellen de Nederlandse bouwsector over de drempel helpen. Tot nu toe zijn er wereldwijd maar enkele leveranciers van BIM-servers, waarvan de bekendste tienduizenden euro’s kosten aan licenties. Bovendien is er software nodig om alle objecten te omschrijven, voordat ze zijn in te voeren in het BIM. Ook dat is voor veel partijen een bezwaar, vertelt Hans Hendriks, BIM-adviseur. ‘Tien leveranciers leveren softwarepakketten, maar die zijn niet allemaal te combineren met elke BIM-server. Ze gebruiken elk een ander bestandsformaat, dus je weet nooit of je de informatie kunt uitwisselen met een partner.’

Een gratis softwarepakket van TNO, dat past bij alle BIM-servers, verkleint dit probleem. ‘Dit maakt het voor kleine leveranciers van bijvoorbeeld bakstenen aantrekkelijker om met Bouw Informatie Modellen aan de slag te gaan’, zegt Roland van der Klauw. Ook omdat nog niet veel bouwpartijen met BIM werken, is de drempel hoog. ‘Het is de eeuwige discussie: wanneer is het zinvol om te investeren’, verzucht Joost Wijnen, directeur van CADVisual, bouwkundig adviesbureau in virtuele bouwtechnieken. ‘De eerste die een faxapparaat aanschafte, kon met niemand faxen.’ Een efficiëntieslag lijkt echter onontkoombaar. Faalkosten in de bouw bedroegen afgelopen jaar ruim 11% van de omzet.

Ook de bouwlogistiek kan beter. Bouwvakkers vervullen slechts 40% van hun tijd hun primaire taak. De rest van de tijd gaat grotendeels op aan het op- en afklimmen van trappen en het aanvoeren van materiaal. ‘Met BIM kunnen meer onderdelen prefab, off-site worden gemaakt’, zegt Wijnen. ‘Dat scheelt tijd en geld, maar ook de arbeidsomstandigheden verbeteren. Het optimaliseren van de logistiek is goed voor de sector. Bouwers moeten er alleen nog aan wennen om geld op een andere manier te verdienen. Als ze niet oppassen, krijgt de sector concurrentie uit andere sectoren, zoals Ikea.’ Overheidsdoelstellingen voor duurzaam bouwen zijn alleen haalbaar met transparante bouwprocessen en toetsbare eisen. Vandaar dat overheidsinstellingen wel interesse tonen in Bouw Informatie Modellen.

Grensoverschrijdend

De directies van de Rijksgebouwendiensten van de Verenigde Staten, Denemarken, Finland, Noorwegen en Nederland hebben afgesproken dat zij gezamenlijk het werken met driedimensionale Bouw Informatie Modellen (BIM) gaan stimuleren. De directeur van de Nederlandse Gebouwendienst, Peter Jägers, ondertekende vorige maand een overeenkomst in Washington. De Rijksgebouwendiensten van de vijf landen constateren dat de productiviteit, efficiëntie en kwaliteit van de bouw beter kan. Volgens de overeenkomst is het delen van informatie tijdens het gehele bouwproces en tussen alle disciplines een sleutel tot vooruitgang.

Eigen huis ontwerpen

Een voorgevel verder de tuin inslepen of een raam verplaatsen met een muisbeweging. Virtueel rondlopen door het ontwerp van een huis en kijken wat er gebeurt als de muur verschuift. Bouw Informatie Modellen bieden kopers en huurders van nieuwbouwwoningen dit soort mogelijkheden. Op meerdere plaatsen in Nederland hebben bewoners vergelijkbare applicaties al kunnen uitproberen. Zo staan in de Eindhovense wijk Vaart-Broek vijf kleurrijke huizen waarvan de huurders van tevoren zelf de indeling konden bepalen. De plaats van de wanden, het aantal kamers, de afmetingen van de kozijnen en het soort voordeur konden ze zelf bepalen, waarna hun keuze automatisch werd doorgekoppeld naar de leverancier. Het project is een initiatief van iBuild, waarin TNO, European Design Centre en architectenbureau WillemsenU samenwerken. Volgens Roland van de Klauw van TNO verdienen dergelijke innovaties zich vanzelf terug.

Uit onderzoek blijkt dat huurders die meewerken aan het ontwerp van hun huis, zuiniger omgaan met hun huurwoning en bovendien
honkvaster zijn. ‘Als er iets kapotgaat, zijn bewoners eerder bereid om het zelf te repareren. En ook de sociale cohesie in de wijk verbetert. Woningcorporaties hebben daar belang bij.’

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.